Wat er op 1 januari 2026 is veranderd
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Dat betekende toen al dat de fiscus bij een onjuiste arbeidsrelatie correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen kon opleggen. Wat er in 2025 nog níet bij kwam, waren boetes: dat jaar gold als overgangsjaar voor opdrachtgevers en werkenden die aantoonbaar stappen zetten.
Die zachte landing is voorbij. Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid weer verzuim- en vergrijpboetes opleggen, bovenop de naheffing. Voor opdrachtgevers die het onderwerp een jaar hebben laten liggen, is dat een wezenlijk ander risico dan het jaar ervoor.
De kern in drie zinnen
- Werkt uw zzp'er feitelijk als werknemer, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid, ongeacht wat er in het contract staat.
- De Belastingdienst kan loonheffingen naheffen over de periode dat de relatie onjuist was, en sinds 2026 ook beboeten.
- Opdrachtgever en opdrachtnemer zijn samen verantwoordelijk voor de fiscale gevolgen van hun arbeidsrelatie.
Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als zelfstandige werkt, maar in de praktijk de kenmerken van een werknemer heeft. De beoordeling gaat altijd over de feitelijke situatie. Een modelovereenkomst of een inschrijving bij de Kamer van Koophandel biedt op zichzelf geen bescherming als de dagelijkse praktijk iets anders laat zien.
Bij de beoordeling wegen onder meer de volgende punten mee:
- Gezagsverhouding: geeft u aanwijzingen over hoe het werk wordt uitgevoerd, of bepaalt de opdrachtnemer dat zelf?
- Inbedding in de organisatie: doet de zzp'er hetzelfde werk als uw eigen werknemers, op dezelfde manier en met dezelfde middelen?
- Persoonlijke arbeid: moet de opdracht door deze specifieke persoon worden uitgevoerd, of mag er vrij vervanging worden geregeld?
- Ondernemersrisico: loopt de zzp'er echt risico, investeert die in eigen materiaal en heeft die meerdere opdrachtgevers?
- Beloning: wijkt het tarief wezenlijk af van wat een werknemer in dezelfde functie verdient?
Geen van deze punten is op zichzelf doorslaggevend. Het gaat om het totaalbeeld, en juist daar zit de onzekerheid waar veel ondernemers last van hebben.
Wat het u kan kosten
Stelt de Belastingdienst vast dat er sprake was van een dienstbetrekking, dan wordt u geacht loonheffingen te hebben moeten inhouden en afdragen. De naheffing kan meerdere jaren terug gaan. Daar komen sinds 2026 boetes bij, en bij opzet of grove schuld kunnen die fors oplopen.
Het risico stopt bovendien niet bij de fiscus. Wordt de relatie als arbeidsovereenkomst aangemerkt, dan kan de werkende zich ook civielrechtelijk op het werknemerschap beroepen. Denk aan loondoorbetaling bij ziekte, opbouw van vakantiedagen, ontslagbescherming en een transitievergoeding bij het einde van de samenwerking. Dat zijn kosten die zich pas jaren later kunnen aandienen.
Let op bij langlopende samenwerkingen
Het risico is het grootst bij zzp'ers die al jaren vrijwel fulltime voor u werken, meedraaien in uw roosters en dezelfde taken doen als uw vaste medewerkers. Dat is precies het profiel waar de Belastingdienst naar kijkt.
Wat u nu concreet kunt doen
Wachten tot er een controle komt is de duurste route. Deze stappen brengen het risico snel in beeld:
- Inventariseer uw zzp-bestand. Wie werkt er hoe lang, hoeveel uur, en met welke mate van zelfstandigheid?
- Toets de praktijk, niet het contract. Loop per samenwerking de wegingspunten hierboven langs en leg de uitkomst vast.
- Herstel waar het misgaat. Dat kan betekenen: de werkwijze aanpassen zodat de zelfstandigheid echt is, of de samenwerking omzetten naar een dienstverband.
- Leg vast dat u stappen zet. Een gedocumenteerde beoordeling helpt om te laten zien dat u het onderwerp serieus neemt.
- Zet de afspraken juridisch goed neer. Een overeenkomst die aansluit op de praktijk voorkomt discussie achteraf.
Twijfelt u over een specifieke samenwerking, laat die dan beoordelen voordat de Belastingdienst dat doet. Onze juristen kijken naar de feitelijke invulling van de relatie en vertellen u waar u staat. Meer over onze dienstverlening leest u op onze pagina's over arbeidsrecht en ondernemingsrecht.
Juridische hulp bij uw arbeidsrelaties
De Leeuw Incasso & Juristen adviseert ondernemers over de inrichting van hun arbeidsrelaties: van het opstellen van overeenkomsten tot het beoordelen van bestaande zzp-constructies en het begeleiden van de omzetting naar een dienstverband. Wij werken praktisch en zeggen het eerlijk wanneer een constructie niet houdbaar is.
Uw zzp-constructies laten toetsen?
Neem vrijblijvend contact met ons op voor een eerste beoordeling. U hoort binnen één werkdag waar uw risico zit en wat er nodig is om het weg te nemen.
